Harcerze z Pabianic ratują XIX-wieczny dworek. Odnowienie całości może kosztować 10 mln zł

W Małczu zabytkowy dwór służy dziś harcerzom jako ośrodek szkoleniowo-wypoczynkowy, a zarazem jest odnawiany etapami. Prace obejmują nie tylko budynek, lecz także park z wiekowymi drzewami i trzema stawami. Każdy remontowy krok wymaga zachowania historycznych detali i uzgodnień z konserwatorem. Skala przedsięwzięcia rośnie, gdy do dworku doliczyć otaczający go teren.

Remont samego budynku oszacowano na 4–5 mln zł. Odnowienie całego zespołu dworsko-parkowego może kosztować około 10 mln zł. Harcerze z Pabianic prowadzą prace od lat, a Związek Harcerstwa Polskiego przejął kompleks w latach 90.

W Małczu historia sięga od renesansu po czasy wojny

Z miejscowością związany był Andrzej Frycz Modrzewski, pisarz polityczny i sekretarz króla Zygmunta Augusta. W 1572 roku został właścicielem części Małcza. Według przekazów pochowano go w miejscowym parku, choć jego grobu nie odnaleziono.

Obecny murowany dwór powstał w drugiej połowie XIX wieku w miejscu wcześniejszej drewnianej siedziby. Wyróżniają go parterowa bryła, piętrowa wystawka i portyk wsparty na czterech kolumnach. W XIX wieku majątek należał do rodziny Ostrowskich. Budynek służył także jako leśniczówka i miejsce wypoczynku hrabiego Jana Ostrowskiego.

W czasie II wojny światowej mieszkał tu leśniczy Andrzej Lubowicki. Za pomoc partyzantom został wywieziony do Auschwitz, gdzie zginął w 1943 roku. Po wojnie zmieniali się gospodarze i przeznaczenie obiektu. Przez pewien czas opiekę nad ośrodkiem sprawowały łódzkie teatry. Dziś odbywają się tu spotkania i szkolenia, a harcerze korzystają z ośrodka podczas wypoczynku.

Więcej aktualności z Pabianic znajdziesz na stronie głównej infopabianice.pl, a wydarzenia i imprezy na najbliższe dni zawsze na infopabianice.pl/wydarzenie.

Zabytkowe okna wymagają rzemiosła, a ogrzewanie czeka na modernizację

Remont jest prowadzony etapami. W dworku kończy się izolacja przeciwwilgociowa piwnic, trwa też wymiana drewnianych okien. Ich wygląd odtworzono na podstawie starych fotografii. Mateusz Król z ZHP Pabianice, zaangażowany w prace w ośrodku, zwraca uwagę, że nie jest to typowa wymiana stolarki.

„Nie jest to zwykła wymiana okien, lecz praca wymagająca odtworzenia dawnych rozwiązań” – mówi Mateusz Król z ZHP Pabianice.

Wykonawców specjalizujących się w tradycyjnych oknach skrzynkowych jest w Polsce niewielu. Jak podkreśla Król, wycenę przygotowało tylko kilka firm spośród kilkunastu działających w tej branży. W przypadku zabytku znaczenie mają zarówno materiały, jak i metody pracy oraz uzgodnienia z konserwatorem.

Wcześniej wyremontowano dach, naprawiono kominy, wymieniono instalacje elektryczną i kanalizacyjną oraz wykonano instalację odgromową i uziemienie. W budynku pojawiły się także internet, światłowód i monitoring. Do większych zadań należy modernizacja ogrzewania. Po awarii pieca olejowego audyt wskazał jako rozwiązanie nowy piec na pellet, wraz z wymianą instalacji grzewczej i ciepłej wody.

Po piwnicach i oknach przyjdzie kolej na elewację, tynki, wnętrza i drewniane podłogi. Na pierwszy etap odtworzenia okien przyznano w 2026 roku 151 tys. zł z programu „Łódzkie dla zabytków”. To część szerszego wsparcia: Małecz otrzymał z programu łącznie 421 tys. zł. Wcześniejsze dotacje objęły modernizację instalacji elektrycznej oraz prace przy instalacji przeciwpożarowej i odgromowej, uziemieniu oraz kanalizacji deszczowej.

Park z trzema stawami ma własny plan odnowy

Zabytkowy park krajobrazowy zajmuje około 9,5 hektara. Rośnie w nim około dwóch tysięcy drzew, między innymi dęby, kasztanowce i graby. Część starodrzewu jest chora lub zniszczona i wymaga szczególnej opieki. Usuwanie drzew ma odbywać się zgodnie z zaleceniami konserwatora, a w ich miejsce zaplanowano nowe nasadzenia.

Plan prac przewiduje odtworzenie dawnego sadu, sadzenie drzew i krzewów, uporządkowanie alejek oraz dróg parkowych i przywrócenie elementów małej architektury. Przygotowanie dokumentacji wsparły Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Łodzi oraz Powiat Tomaszowski. W latach 2019–2026 program „Łódzkie dla zabytków” przeznaczył na prace przy obiektach w powiecie tomaszowskim ponad 4,2 mln zł.

Dla harcerzy renowacja oznacza wiele lat pracy nad dokumentacją, dotacjami, uzgodnieniami i współpracą z wykonawcami. Król mówi, że efekty zauważają także starsi harcerze pamiętający ośrodek z lat 90.

„Nie budujemy czegoś od początku, tylko odnawiamy to, co ktoś pozostawił nam prawie 200 lat temu” – mówi Mateusz Król.

na podstawie: Urząd Marszałkowski Województwa Łódzkiego.