Historia harcerstwa w Konstantynowie Łódzkim - od skautów do współczesnego hufca

W Konstantynowie Łódzkim harcerstwo miało wiele twarzy: od skauterskich drużyn sprzed stu lat, przez działalność konspiracyjną w czasie wojny, po rozwój i zmiany w czasach PRL. Ta opowieść łączy ludzkie wspomnienia, konkretne liczby i miejsca, które wciąż można odnaleźć na mapie miasta.

• Jak rozwijało się harcerstwo w Konstantynowie Łódzkim
• Hufiec ZHP i symbole pamięci

Jak rozwijało się harcerstwo w Konstantynowie Łódzkim

Początki ruchu harcerskiego na naszym terenie sięgają lat 1916–1919, kiedy to w dokumentach pojawia się wzmianka o jednej drużynie prowadzonej przez Mieczysława Pałaszewskiego. W drugiej połowie lat trzydziestych harcerstwo wróciło w szerszym wymiarze: w 1935 roku działały w szkołach drużyny męskie i żeńskie, m.in. w Szkole Podstawowej nr 1 drużyna im. Henryka Sienkiewicza oraz w SP nr 3 jednostka żeńska im. Św. Kingi.

Harcerze z tamtych lat szkolili się m.in. w łączności — niektórzy byli krótkofalowcami — i angażowali się w pomoc mieszkańcom oraz więźniom. W sierpniu 1939 roku kilku druhów zostało skierowanych do działań przy obronie cywilnej miasta. Wspomnienia mówią o tajnych spotkaniach w domach przy ówczesnej ulicy Karola (dziś ks. Zygmunta Łabentowicza), ulicy Łódzkiej i ulicy 1 Maja.

W czasie okupacji harcerze pomagali więźniom obozu przejściowego zlokalizowanego w fabryce przy ul. Łódzkiej — dostarczali paczki i utrzymywali kontakt z rodzinami. Druh Wiesław Ambroziak opisywał też udane próby ucieczek z niemieckich konwojów:

“Były to na nasze szczęście ucieczki udane, choć Niemcy zarządzili natychmiastowy pościg z udziałem psów gończych, poprzez pola w kierunku wsi Dąbrowa, ku rzece Jasieniec, ale bezskutecznie”.
— druh Wiesław Ambroziak

Po wojnie harcerstwo szybko się odrodziło — w 1945 roku organizacja liczyła 47 członków. Lata późniejsze przyniosły z kolei integrację struktur ZHP z innymi organizacjami młodzieżowymi oraz okresy nacisków ideologicznych, szczególnie po zakończeniu lat czterdziestych, kiedy to na przykład Akcja Letnia w 1948 roku miała już silny akcent polityczny.

W ramach odwilży po 1956 roku ruch skautowy odzyskał przestrzeń do normalnej działalności. W końcu lat pięćdziesiątych Konstantynów miał kilka prężnych drużyn — około 6 drużyn harcerskich i tyle samo gromad zuchowych, a liczba harcerzy sięgała 258.

Hufiec ZHP i symbole pamięci

Formalne powołanie Hufca ZHP w Konstantynowie wiąże się z późniejszymi latami: 30 października 1975 roku funkcję komendanta hufca objęła druhna Zdzisława Trojanowska. W kolejnych dekadach hufiec przechodził przez różne etapy aktywności i trudności — miał okresy rozkwitu, gdy w mieście działało ponad pół tysiąca członków, oraz chwile spadku, m.in. w czasie stanu wojennego; statystyki pokazują tu duże wahania: z 557 członków w jednym z okresów do nawet 890 cztery lata później, a następnie spadku do 192 w 1986 roku.

Harcerze pamiętają też miejsca i przedmioty-symbol: zlot hufca z okazji Tysiąclecia Państwa Polskiego zakończył się odsłonięciem pamiątkowej tablicy na kamieniu w parku przy placu Wolności — kamień ten zachował się do dziś. Siedziby hufca zmieniały się na przestrzeni lat: przez długi czas mieścił się on przy placu Kościuszki 10 (obecnie Miejska Biblioteka Publiczna), potem przeniesienia miały miejsce na lokal przy ul. 19 Stycznia 9 (dziś Jana Pawła II) oraz ostatecznie od kwietnia 2007 roku przy ul. Mickiewicza 2.

W ciągu lat funkcję komendanta pełnili m.in. Zdzisława Trojanowska, Wojciech Pawlikowski, Wiesław Ambroziak, a w ostatnich latach urząd kierowniczy obejmowały kolejno osoby: Katarzyna Wybrańska, Mariusz Wielebski, Igor Fiszer, Katarzyna Kraska, Artur Kwiatkowski, Dorian Adamik. Od 15 marca 2025 roku funkcję komendantki pełni Małgorzata Świderska.

Na podstawie dokumentów, wspomnień i zbiorów Hufca wyłania się obraz organizacji, która przez ponad sto lat potrafiła się odnawiać — zmieniały się formy i liczby, ale pozostała chęć wychowania i służby. Materiały do tego tekstu pochodzą m.in. z pracy magisterskiej Doriana Adamika „Dzieje Hufca Związku Harcerstwa Polskiego w Konstantynowie Łódzkim w latach 1975–2015” oraz ze zbiorów fotograficznych Hufca ZHP Konstantynów.

na podstawie: Gmina Konstantynów Łódzki.