Od sukienników w Żabicach do miasta przemysłu – początki Konstantynowa

Wśród pól i łąk, gdzie dziś stoją kamienice i ulice, zaczęła się historia Konstantynowa Łódzkiego jako osada fabryczna. Miejscowi opowiadają o zakładaniu domów, przybywających rzemieślnikach i o wielokulturowym tłoku pierwszych lat. To opowieść o gospodarzu ziemskim, który sprowadzał tkaczy, i o ludziach, którzy przenosili ze sobą narzędzia, krosna i zwyczaje.

• Jak powstawała osada fabryczna Żabice Wielkie
• Konstantynów Łódzki się przekształcał – demografia, cechy i przemysł

Jak powstawała osada fabryczna Żabice Wielkie

Założenie osady fabrycznej na terenach wsi Żabice Wielkie związane jest z decyzją ziemianina Mikołaja Krzywiec-Okołowicza. W akcie zawartym w Łęczycy zobowiązał się on zapewnić nowym osadnikom parcelę, materiały budowlane oraz ziemię — po dwie morgi rolnej i jedną morgę łąki — pod warunkiem sprowadzenia grupy rzemieślników. Pierwsi formalnie zapisani osadnicy to trzej sukiennicy z Ozorkowa: Samuel Wegner, Jakub Henning i Piotr Freymark.

Ruch osadniczy miał różne oblicza: część przybyszy pojawiła się wcześniej, już między 1816 a 1818 rokiem, a następne fale napływały z Prus, Śląska i innych regionów niemieckich. Jeden z pierwszych fabrykantów sukna w okolicy to Gotfryd Wende ze Śląska. W efekcie w krótkim czasie zaczęły powstawać cechy i struktury rzemieślnicze, które organizowały życie gospodarcze i społeczne osady.

“Przenosili się do nas z Prus (Śląsk, Wielkopolska), z Brandenburgii, Saksonii i innych krajów niemieckich. Osiedlali się u nas tkacze pracujący na wełnie, którzy mieli po jednym czy dwa krosna w mieszkaniu.”
— Eugeniusz Workert, emerytowany nauczyciel historii

Informacje pochodzą z materiałów opublikowanych przez gov.pl oraz z książki “Konstantynów Łódzki. Dzieje Miasta”.

Konstantynów Łódzki się przekształcał – demografia, cechy i przemysł

W pierwszych dekadach XIX wieku tempo rozwoju było szybkie i zmienne. Między 1821 a 1828 do osady napłynęły kolejne rodziny rzemieślnicze i kolonistyczne, co widoczne jest w danych demograficznych. W krótkim czasie funkcjonowały już cechy sukienniczy i szewski, a później organizacje kowali, ślusarzy, stolarzy, młynarzy i piekarzy. Sukiennictwo – dominujący na początku sektor – stopniowo ustępowało miejsca tkalniom bawełny, a to przyniosło wahania liczby mieszkańców.

Z ważniejszych momentów:

• 8 lutego 1821 – zawarcie aktu osadniczego w Łęczycy;
• 1823 – pierwsze szacunki ludności pokazujące około 1 005 mieszkańców;
• 1826 – wśród mieszkańców było 560 osób wyznania żydowskiego;
• 1828 – populacja osiągnęła około 2 825 osób;
• 1830 – osada uzyskała prawa miejskie;
• 1832 – spadek liczby mieszkańców do 2 439;
• 1834 – powstanie cechu mistrzów tkackich;
• listopad 1835 – sprzedaż gruntów w Srebrnej osadnikom niemieckim;
• 1837 – przejęcie miasta przez syna Ignacego Krzywiec-Okołowicza;
• 1 lipca 1841 – śmierć Mikołaja Krzywiec-Okołowicza.

Te daty i fakty pokazują, że przemiana Konstantynowa była zarówno wynikiem polityki właściciela ziemskiego, jak i szerszych trendów ekonomicznych – handlowych barier, migracji oraz adaptacji mieszkańców do nowych technologii.

W tekście źródłowym podkreślono także obecność rodzin z Saksonii, Śląska, Czech i Prus Wschodnich, co nadało miejscowości wielokulturowy charakter i wpłynęło na strukturę rzemiosła i handlu.

Warto odnieść uwagę, że informacje wykorzystane w artykule pochodzą z publikacji “Konstantynów Łódzki. Dzieje Miasta” oraz materiałów dostępnych na gov.pl.

Spojrzenie praktyczne i dziedzictwo pamięci

Historia osady tłumaczy dzisiejszy układ urbanistyczny i przemysłowe korzenie miasta – kamienice przy ulicach handlowych, dawne warsztaty i parcelacja działek mają swoje źródło w XIX-wiecznym osadnictwie rzemieślniczym. Dla osób zainteresowanych genealogią, historią rzemiosła czy turystyką miejską te wątki są przydatne: mogą stać się podstawą tras spacerowych, opisów zabytków czy oznakowania historycznego. Zachowane dokumenty, cechowe tradycje i opowieści rodzinne nadal kryją materiały, które warto udostępnić w formie opisów archiwalnych i lokalnych przewodników.

na podstawie: Gmina Konstantynów Łódzki.